Nermin Kadribašić
Objavljeno u Izdanju 1., Godina 6.
DOI: https://doi.org/10.70329/2744-2403.2026.6.11.10
Ključne riječi: korupcija, privatni sektor, usklađenost, ISO 37001, prevencija korupcije, organizacijska i etička kultura, prijava nepravilnosti, dubinska provjera
Sažetak:
Korupcija u privatnom sektoru predstavlja jedan od najsloženijih oblika savremenog ekonomskog kriminaliteta, posebno u kontekstu globalizacije i složenih tržišnih odnosa. Iako su tradicionalni antikorupcijski modeli dominantno bili usmjereni na javni sektor, savremeni međunarodni standardi sve više naglašavaju značaj prevencije korupcije unutar privatnih organizacija. Predmet rada jeste analiza mehanizama usklađenosti kao instrumenata prevencije korupcije u privatnom sektoru, s posebnim fokusom na odnos između formalne usklađenosti i stvarne organizacijske prevencije.Rad koristi normativnu, komparativnu i teorijsko-analitičku metodologiju kroz analizu međunarodnih standarda, relevantne naučne literature i savremenih modela usklađenosti. Posebna pažnja posvećena je međunarodnim instrumentima poput UNCAC-a, OECD smjernica i standarda ISO 37001, kao i mehanizmima poput etičkih kodeksa, whistleblowing sistema, due diligence procedura i internih kontrola.Analiza pokazuje da formalna implementacija programa usklađenosti ne garantuje njihovu stvarnu efikasnost. Naprotiv, brojna istraživanja ukazuju da sistemi usklađenosti često funkcionišu kao instrument reputacijskog i regulatornog upravljanja rizikom, a ne kao mehanizam suštinske promjene organizacijskog ponašanja. Posebno se naglašava značaj organizacijske kulture, integriteta menadžmenta i stvarne primjene pravila u procesu prevencije korupcije.Rad zaključuje da efikasna prevencija korupcije zahtijeva integrisani pristup koji kombinuje formalne kontrolne mehanizme sa razvojem kulture integriteta i upravljanjem korupcijskim rizicima. U tom kontekstu, ISO 37001 predstavlja institucionalizovanu formu situacione prevencije korupcije, zasnovanu na kontroli prilika, povećanju rizika i smanjenju mogućnosti za koruptivno ponašanje.
Abstract:
Corruption in the private sector represents one of the most complex forms of contemporary economic crime, particularly in the context of globalization and increasingly complex market relations. Although traditional anti-corruption models have primarily focused on the public sector, modern international standards increasingly emphasize the importance of preventing corruption within private organizations.The subject of this paper is the analysis of compliance mechanisms as instruments for preventing corruption in the private sector, with special emphasis on the relationship between formal compliance and actual organizational prevention. The paper applies normative, comparative, and theoretical-analytical methodologies through the analysis of international standards, relevant academic literature, and contemporary compliance models.Special attention is devoted to international instruments such as the United Nations Convention against Corruption (UNCAC), OECD guidelines, and the ISO 37001 standard, as well as to mechanisms including codes of ethics, whistleblowing systems, due diligence procedures, and internal controls.The analysis demonstrates that the formal implementation of compliance programs does not guarantee their actual effectiveness. On the contrary, numerous studies indicate that compliance systems often function as instruments of reputational and regulatory risk management rather than mechanisms for substantive organizational change. Particular emphasis is placed on the importance of organizational culture, management integrity, and the genuine application of rules in the process of corruption prevention.The paper concludes that effective corruption prevention requires an integrated approach combining formal control mechanisms with the development of a culture of integrity and corruption risk management. In this context, ISO 37001 represents an institutionalized form of situational corruption prevention based on controlling opportunities, increasing risks, and reducing possibilities for corrupt behavior.